महिनाभरानंतर अमेरिकेचा इराणवर पुन्हा हल्ला; जॉर्डनमधील अमेरिकी तळांवर इराणचे क्षेपणास्त्र डागले

लारक बेटावरील दोन रॉकेट लाँचर्स उद्ध्वस्त; इराणचा सैनिक, नागरिक ठार झाल्याचा दावा

वॉशिंग्टन/तेहरान : अमेरिका आणि इराणमधील संघर्ष पुन्हा चिघळला आहे. अमेरिकन सैन्याने रविवारी इराणच्या लारक बेटावरील दोन रॉकेट लाँचर्सवर हल्ला करून ते उद्ध्वस्त केले. जुलैअखेरनंतर इराणविरुद्ध अमेरिकेने केलेली ही पहिली ज्ञात लष्करी कारवाई आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीत सागरी सुरुंग टाकण्याच्या तयारीत असलेल्या इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सच्या (IRGC) जवानांना लक्ष्य केल्याचे अमेरिकेने स्पष्ट केले.

अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडनुसार, IRGCचे जवान रॉकेटच्या माध्यमातून होर्मुझ सामुद्रधुनीत सागरी सुरुंग सोडण्याच्या तयारीत असल्याची माहिती मिळाली होती. त्यामुळे संभाव्य धोका टाळण्यासाठी लारक बेटावर मर्यादित आणि अचूक हल्ला करण्यात आल्याचे अमेरिकेने म्हटले आहे.

दरम्यान, इराणच्या तस्नीम वृत्तसंस्थेने लारक बेटावर अमेरिकेकडून ड्रोन हल्ला करण्यात आल्याचे वृत्त दिले आहे. या हल्ल्यात काही सैनिक आणि नागरिकांचा मृत्यू झाल्याचा तसेच काही जण जखमी झाल्याचा दावा इराणच्या रिव्होल्यूशनरी गार्ड्सने केला आहे. मृतांची किंवा जखमींची नेमकी संख्या मात्र जाहीर करण्यात आलेली नाही. अमेरिकेच्या कारवाईला प्रत्युत्तर देण्यात येईल, असा इशाराही इराणने दिला.

जॉर्डनमधील अमेरिकी तळांवर क्षेपणास्त्र हल्ले

अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर काही तासांतच इराणने प्रत्युत्तर दिले. जॉर्डनमधील दोन अमेरिकी लष्करी तळांना लक्ष्य करून बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्रे डागण्यात आल्याचे समोर आले आहे. जॉर्डनच्या सशस्त्र दलांनी आपल्या हवाई हद्दीत प्रवेश केलेली आठ क्षेपणास्त्रे पाडल्याचे सरकारी माध्यमांनी सांगितले.

या हल्ल्यात अमेरिकेचे मोठे नुकसान झाल्याची अधिकृत माहिती अद्याप समोर आलेली नाही. मात्र, या ताज्या घडामोडींमुळे काही आठवड्यांपासून तुलनेने शांत असलेल्या अमेरिका-इराण संघर्षाला पुन्हा थेट लष्करी संघर्षाचे स्वरूप आले आहे.

होर्मुझ सामुद्रधुनीमुळे लारक बेट महत्त्वाचे

लारक बेट हे बंदर अब्बासजवळ असून होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या महत्त्वाच्या भागात आहे. आखातात प्रवेश करणाऱ्या आणि बाहेर पडणाऱ्या व्यापारी जहाजांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी या बेटाचे सामरिक महत्त्व मोठे आहे.

जगातील कच्च्या तेलाच्या आणि एलएनजीच्या वाहतुकीतील मोठा हिस्सा होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जातो. त्यामुळे या भागातील लष्करी तणाव वाढल्यास जागतिक तेलपुरवठ्यावर तसेच इंधनाच्या किमतींवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

अमेरिकन लष्कराने गेल्या आठवड्यात सामुद्रधुनीतील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय जहाज मार्गांवर असलेले सागरी सुरुंग हटवण्याचे काम पूर्ण झाल्याचे जाहीर केले होते. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही आंतरराष्ट्रीय जलक्षेत्रात पुन्हा सुरुंग टाकण्याचा प्रयत्न करणारे कोणतेही जहाज नष्ट केले जाईल, असा इशारा दिला होता.

काही जहाजांकडून लाखो डॉलर शुल्क

दरम्यान, होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या काही व्यापारी जहाजांची इराणकडून तपासणी केली जात असल्याचे अहवाल आहेत. सुरक्षित मार्गासाठी काही जहाजांकडून शुल्क आकारले जात असल्याचेही वृत्त आहे. काही प्रकरणांत हे शुल्क २० लाख डॉलरपर्यंत असल्याचे ब्लूमबर्ग आणि लॉयड्स लिस्टने नमूद केले होते. मात्र, हे सर्व जहाजांसाठी लागू असलेले अधिकृत किंवा समान शुल्क नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

होर्मुझमध्ये दोन मार्गांचा वापर

संघर्षापूर्वी होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जहाजांची वाहतूक प्रस्थापित आंतरराष्ट्रीय मार्गाने होत होती. मात्र, युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाल्यानंतर जहाजांच्या प्रत्यक्ष हालचालींमध्ये बदल झाला आहे.

लारक आणि किश्म बेटांजवळून जाणारा उत्तरेकडील मार्ग इराणच्या बंदरांशी आणि तेल टर्मिनलशी जोडला जातो. दुसरीकडे, ओमानच्या किनाऱ्यालगतचा दक्षिणेकडील मार्ग इराणपासून तुलनेने दूर आहे. अमेरिकन नौदलाच्या संरक्षणाखाली काही व्यापारी जहाजांनी या मार्गाचा वापर केला आहे.

मात्र, होर्मुझ सामुद्रधुनीची कायदेशीरदृष्ट्या दोन अधिकृत भागांत विभागणी झालेली नाही. युद्धकाळात जहाजांची वाहतूक, सुरक्षा आणि नियंत्रण यामुळे या दोन मार्गांची चर्चा होत आहे.